🦠 BỆNH ĐẬU MÙA KHỈ LÀ GÌ VÀ LÂY QUA ĐƯỜNG NÀO?

July 28, 2025
9:45 pm

Hiểu rõ để phòng ngừa hiệu quả cho bản thân và cộng đồng

Trong vài năm gần đây, cái tên “bệnh đậu mùa khỉ” (Monkeypox, nay gọi là mpox) không còn quá xa lạ. Tuy không quá nguy hiểm với người khỏe mạnh, nhưng căn bệnh này có thể lây lan nhanh chóng trong cộng đồng nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Vậy bệnh đậu mùa khỉ là gì, lây qua những con đường nào và làm sao để phòng tránh? Cùng TIMEC tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé!

1. Bệnh đậu mùa khỉ là gì?

Bệnh đậu mùa khỉ là một bệnh truyền nhiễm do virus Monkeypox gây ra, thuộc họ Orthopoxvirus – cũng là họ virus gây bệnh đậu mùa ở người (smallpox). Bệnh được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 1958 ở loài khỉ trong phòng thí nghiệm – vì vậy cái tên “đậu mùa khỉ” ra đời từ đó.

📍 Ca mắc đầu tiên ở người

Trường hợp nhiễm bệnh ở người đầu tiên được ghi nhận tại Cộng hòa Dân chủ Congo vào năm 1970. Kể từ đó, bệnh vẫn lưu hành ở một số quốc gia châu Phi, đặc biệt ở các vùng rừng rậm nhiệt đới. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, bệnh đã xuất hiện tại nhiều quốc gia khác – bao gồm cả Việt Nam – làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng.

🕒 Thời gian ủ bệnh

Virus có thời gian ủ bệnh từ 5 đến 21 ngày, thường phổ biến nhất là từ 6 đến 13 ngày.
Trong giai đoạn này, người nhiễm bệnh chưa có triệu chứng nhưng vẫn có thể lây cho người khác nếu có tiếp xúc gần.

🔍 Triệu chứng thường gặp

Sau giai đoạn ủ bệnh, người bệnh sẽ xuất hiện các triệu chứng như:

Sốt cao đột ngột (trên 38°C)
Đau đầu, đau cơ, đau lưng
Mệt mỏi toàn thân
Nổi hạch bạch huyết (đây là điểm khác biệt với bệnh đậu mùa cổ điển)
Sau 1–3 ngày, phát ban sẽ xuất hiện, ban đầu là những nốt đỏ nhỏ, sau đó chuyển thành mụn nước, mụn mủ và cuối cùng đóng vảy.

👁️ Phát ban ở đâu trên cơ thể?

Các nốt ban có thể xuất hiện ở:

Mặt
Lòng bàn tay, lòng bàn chân
Bộ phận sinh dục
Hậu môn
Bên trong miệng hoặc mắt (hiếm)

2. Bệnh đậu mùa khỉ lây qua đường nào?

Một trong những điều khiến bệnh đậu mùa khỉ trở nên đáng lo ngại chính là tính lây lan. Bệnh có thể lây từ động vật sang người, và từ người sang người qua nhiều hình thức khác nhau.

2.1. Lây từ động vật sang người

Khi tiếp xúc trực tiếp với máu, nước bọt, hoặc vết thương hở của động vật nhiễm bệnh như: chuột, khỉ, sóc…
Khi ăn thịt động vật hoang dã chưa được nấu chín kỹ, hoặc săn bắt, giết mổ động vật nhiễm virus.

2.2. Lây từ người sang người

Đây là con đường lây phổ biến hơn trong các đợt bùng phát gần đây.

🔴 Tiếp xúc da kề da

Khi bạn chạm trực tiếp vào vết ban, mụn nước hoặc dịch từ vết thương của người nhiễm.
Các hành động như ôm, hôn, quan hệ tình dục, massage, hoặc chăm sóc người bệnh đều có nguy cơ lây nhiễm cao.

💬 Qua đường hô hấp

Virus có thể lây qua giọt bắn khi người bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi.
Tuy nhiên, con đường này đòi hỏi tiếp xúc gần và kéo dài (khác với virus cúm hay COVID-19).

🧴 Vật dụng cá nhân

Virus có thể tồn tại trên quần áo, chăn gối, khăn mặt hoặc các bề mặt khác.
Nếu bạn chạm vào những vật dụng này rồi lại chạm vào miệng, mũi, mắt hoặc vết thương hở – bạn có nguy cơ bị lây nhiễm.

🤰 Mẹ truyền sang con

Virus có thể truyền từ mẹ sang con qua nhau thai, khi sinh hoặc khi chăm sóc trẻ sơ sinh có tiếp xúc gần.

🧬 Virus có trong tinh dịch và dịch tiết

Một số nghiên cứu cho thấy virus có thể tồn tại trong tinh dịch, dịch âm đạo, sữa mẹ, nhưng việc lây truyền qua các chất này vẫn đang được nghiên cứu thêm.

3. Bệnh có nguy hiểm không?

Tin vui là phần lớn trường hợp mắc bệnh đậu mùa khỉ có diễn tiến nhẹ và có thể tự hồi phục sau 2–4 tuần mà không để lại di chứng. Tuy nhiên, một số nhóm đối tượng dễ bị biến chứng nặng, bao gồm:

Trẻ em, đặc biệt là dưới 8 tuổi
Phụ nữ mang thai
Người bị suy giảm miễn dịch (HIV/AIDS, ung thư, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch…)
Người có bệnh nền như tiểu đường, tim mạch

Biến chứng có thể gặp:

Nhiễm trùng da do vi khuẩn
Viêm phổi
Viêm giác mạc (gây mù nếu không điều trị sớm)
Viêm não (hiếm)

4. Làm sao để phòng bệnh đậu mùa khỉ?

Không cần quá hoang mang, bạn hoàn toàn có thể phòng ngừa căn bệnh này bằng cách chủ động bảo vệ bản thân và giữ gìn vệ sinh cá nhân. Dưới đây là những khuyến cáo đơn giản nhưng rất hiệu quả:

✅ Tránh tiếp xúc gần với người nghi nhiễm

Không ôm, hôn, quan hệ tình dục với người có biểu hiện sốt, phát ban bất thường.
Nếu sống chung nhà với người bệnh, nên để người bệnh cách ly riêng, có nhà vệ sinh riêng nếu có thể.

✅ Vệ sinh tay thường xuyên

Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, nhất là sau khi tiếp xúc với người khác hoặc bề mặt công cộng.

✅ Giặt giũ và vệ sinh vật dụng cá nhân

Quần áo, khăn tắm, chăn ga gối… nên được giặt bằng nước nóng và không dùng chung với người khác.

✅ Sử dụng khẩu trang và găng tay khi cần

Khi chăm sóc người nghi nhiễm hoặc xử lý đồ đạc của họ, nên đeo găng tay y tế và khẩu trang.

✅ Quan hệ tình dục an toàn

Dùng bao cao su và giới hạn số lượng bạn tình.
Tránh quan hệ khi đang có dấu hiệu phát ban, lở loét hoặc sốt.

✅ Tiêm vaccine (nếu có)

Một số loại vaccine đậu mùa trước đây có thể cung cấp khả năng bảo vệ chéo với virus mpox.
Ở một số quốc gia, vaccine mpox đã được cấp phép tiêm cho nhóm nguy cơ cao.

5. Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Hãy đến cơ sở y tế ngay nếu bạn có các biểu hiện sau:

Sốt cao không rõ nguyên nhân
Xuất hiện mụn nước, mụn mủ bất thường
Nổi hạch bạch huyết
Tiếp xúc gần với người mắc hoặc nghi mắc mpox
Quan hệ tình dục không an toàn với người mới quen hoặc người có triệu chứng

Tại các cơ sở như Phòng khám đa khoa TIMEC, bạn sẽ được tư vấn, xét nghiệm và hướng dẫn cách ly điều trị nếu cần thiết.

Bệnh đậu mùa khỉ không phải là điều quá đáng sợ nếu chúng ta có đủ kiến thức và thái độ chủ động phòng tránh. Hiểu rõ bệnh là gì, cách lây truyền và cách bảo vệ bản thân chính là chiếc “lá chắn” tốt nhất giúp bạn và người thân an toàn.

👉 Nếu bạn hoặc người thân có biểu hiện nghi ngờ, hãy đến ngay Phòng khám đa khoa TIMEC để được tư vấn, xét nghiệm và chăm sóc y tế kịp thời.
Đừng chủ quan – vì sức khỏe là tài sản quý nhất!