Nước bọt là dịch tiết tự nhiên trong khoang miệng, đóng vai trò hỗ trợ tiêu hóa và bảo vệ niêm mạc miệng. Tuy nhiên, đây cũng có thể trở thành môi trường chứa vi khuẩn, virus hoặc tác nhân gây bệnh. Khi nói chuyện gần, ho, hắt hơi, hôn hoặc dùng chung vật dụng ăn uống, mầm bệnh trong nước bọt có thể lây truyền từ người này sang người khác.
Nhiều người cho rằng chỉ những bệnh nghiêm trọng mới có khả năng lây qua nước bọt, nhưng trên thực tế có khá nhiều bệnh truyền nhiễm phổ biến liên quan đến con đường này. Việc hiểu rõ các bệnh có nguy cơ lây qua nước bọt giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.
Cúm mùa
Cúm mùa là bệnh nhiễm virus đường hô hấp rất phổ biến, dễ lây lan qua các giọt bắn chứa nước bọt khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện gần. Virus cúm có thể phát tán nhanh trong môi trường đông người như trường học, văn phòng hoặc phương tiện công cộng.
Người mắc cúm thường có triệu chứng sốt, đau họng, ho, đau nhức cơ thể và mệt mỏi. Phần lớn trường hợp có thể tự hồi phục nhưng ở trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền, cúm có thể gây biến chứng nguy hiểm như viêm phổi hoặc suy hô hấp.
COVID-19
COVID-19 là bệnh truyền nhiễm do virus SARS-CoV-2 gây ra, có khả năng lây mạnh qua giọt bắn đường hô hấp và nước bọt. Virus có thể phát tán khi người bệnh ho, nói chuyện hoặc thậm chí thở ở khoảng cách gần.
Các triệu chứng thường gặp gồm sốt, ho, đau họng, mất vị giác, khó thở và mệt mỏi. Một số trường hợp có biểu hiện nhẹ nhưng vẫn có khả năng lây bệnh cho người khác. Việc đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên và hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng hô hấp giúp giảm nguy cơ lây nhiễm.
Tay chân miệng
Tay chân miệng là bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ, do virus đường ruột gây ra. Bệnh có thể lây qua nước bọt, dịch tiết mũi họng hoặc tiếp xúc với đồ vật nhiễm virus.
Trẻ mắc bệnh thường sốt, đau họng, nổi mụn nước ở lòng bàn tay, bàn chân và trong miệng. Nếu không được theo dõi cẩn thận, bệnh có thể gây biến chứng thần kinh hoặc tim mạch nguy hiểm. Môi trường nhà trẻ, lớp học là nơi bệnh dễ bùng phát.
Herpes môi
Herpes môi do virus Herpes Simplex (HSV-1) gây ra và có khả năng lây truyền mạnh qua tiếp xúc với nước bọt hoặc vùng da tổn thương quanh miệng. Hôn nhau, dùng chung son môi, khăn mặt hoặc ly nước đều có thể làm lây bệnh.
Bệnh thường biểu hiện bằng các mụn nước nhỏ quanh môi gây đau rát, ngứa hoặc khó chịu. Sau khi nhiễm virus, tác nhân này có thể tồn tại lâu dài trong cơ thể và tái phát khi sức đề kháng suy giảm.
Viêm họng do virus hoặc vi khuẩn
Viêm họng là bệnh rất phổ biến và có thể lây qua nước bọt khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc giao tiếp gần. Một số tác nhân thường gặp gồm virus cúm, adenovirus hoặc vi khuẩn liên cầu khuẩn.
Người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng đau họng, sốt, khó nuốt, ho hoặc sưng hạch cổ. Nếu nguyên nhân do vi khuẩn mà không điều trị đúng cách, bệnh có thể dẫn đến biến chứng như viêm amidan mủ hoặc thấp tim.
Quai bị
Quai bị là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, thường lây qua đường hô hấp và nước bọt. Bệnh dễ gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên chưa tiêm vaccine phòng bệnh.
Triệu chứng điển hình là sưng đau tuyến mang tai, sốt, đau đầu và mệt mỏi. Ở một số trường hợp, quai bị có thể gây biến chứng viêm tinh hoàn, viêm màng não hoặc ảnh hưởng khả năng sinh sản.
Tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn
Đây là bệnh do virus Epstein-Barr (EBV) gây ra, còn được gọi là “bệnh hôn” vì có thể lây qua nước bọt khi hôn hoặc dùng chung đồ ăn uống.
Người bệnh thường có biểu hiện sốt kéo dài, đau họng, sưng hạch và mệt mỏi nhiều. Bệnh thường gặp ở thanh thiếu niên và người trẻ tuổi. Đa số trường hợp có thể hồi phục nhưng cần nghỉ ngơi đầy đủ để tránh biến chứng.
Viêm gan B
Virus viêm gan B chủ yếu lây qua đường máu và quan hệ tình dục, tuy nhiên trong một số trường hợp, nước bọt của người nhiễm bệnh cũng có thể chứa virus. Nguy cơ lây qua nước bọt thường thấp hơn nhưng vẫn cần cảnh giác nếu có vết thương hở trong khoang miệng hoặc dùng chung bàn chải đánh răng, dao cạo râu.
Bệnh có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài và gây tổn thương gan nghiêm trọng như xơ gan hoặc ung thư gan nếu không được theo dõi và điều trị đúng cách.
Viêm màng não do não mô cầu
Đây là bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm do vi khuẩn não mô cầu gây ra, có thể lây qua nước bọt hoặc giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần.
Bệnh thường khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt cao, đau đầu dữ dội, cứng cổ, buồn nôn hoặc nổi ban xuất huyết. Viêm màng não mô cầu tiến triển nhanh và có thể đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.
Lao phổi
Lao phổi do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra và lây truyền chủ yếu qua không khí khi người bệnh ho, khạc hoặc hắt hơi. Trong các giọt bắn đường hô hấp có thể chứa nước bọt mang vi khuẩn lao.
Triệu chứng thường gồm ho kéo dài, sốt nhẹ về chiều, sụt cân, mệt mỏi và ho ra máu. Việc phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ có vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh.
Bạch hầu
Bạch hầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính có khả năng lây qua nước bọt và dịch tiết đường hô hấp. Bệnh từng gây nhiều ca tử vong trước khi vaccine được sử dụng rộng rãi.
Người mắc bạch hầu thường đau họng, sốt, khàn tiếng và xuất hiện giả mạc màu trắng xám ở họng. Nếu không điều trị sớm, bệnh có thể gây suy hô hấp hoặc tổn thương tim nguy hiểm.
Virus hợp bào hô hấp (RSV)
RSV là nguyên nhân phổ biến gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhỏ. Virus có thể lây qua nước bọt, dịch mũi hoặc bề mặt nhiễm virus.
Trẻ mắc RSV thường ho, sốt, sổ mũi, khò khè hoặc khó thở. Trẻ sinh non hoặc có bệnh tim phổi bẩm sinh có nguy cơ biến chứng nặng cao hơn.
Sởi
Sởi là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, có tốc độ lây lan rất nhanh qua giọt bắn và nước bọt. Người chưa tiêm vaccine có nguy cơ mắc bệnh cao khi tiếp xúc gần với người nhiễm.
Bệnh thường gây sốt cao, phát ban đỏ, ho, chảy mũi và viêm kết mạc mắt. Một số trường hợp có thể gặp biến chứng viêm phổi, tiêu chảy hoặc viêm não.
Thủy đậu
Thủy đậu do virus Varicella-Zoster gây ra, lây qua giọt bắn hô hấp và tiếp xúc với dịch từ các nốt phỏng nước. Nước bọt của người bệnh cũng có thể chứa virus trong giai đoạn lây nhiễm.
Người bệnh thường sốt nhẹ và nổi các mụn nước ngứa khắp cơ thể. Gãi nhiều có thể gây nhiễm trùng da hoặc để lại sẹo.
Làm gì để hạn chế nguy cơ lây bệnh qua nước bọt?
Để giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh qua nước bọt, mỗi người nên giữ vệ sinh cá nhân tốt, rửa tay thường xuyên và đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp. Không nên dùng chung ly nước, muỗng đũa, bàn chải đánh răng hoặc son môi với người khác.
Ngoài ra, việc tiêm vaccine đầy đủ giúp phòng ngừa hiệu quả nhiều bệnh truyền nhiễm như cúm, sởi, quai bị, thủy đậu hoặc COVID-19. Khi có các biểu hiện nghi ngờ nhiễm bệnh như sốt, ho kéo dài, đau họng hoặc nổi mụn nước trong miệng, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.
Kết luận
Nước bọt có thể trở thành con đường lây truyền của nhiều bệnh truyền nhiễm khác nhau, đặc biệt là các bệnh liên quan đến đường hô hấp và virus. Nắm rõ cơ chế lây bệnh và chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa giúp giảm nguy cơ lây nhiễm trong sinh hoạt hằng ngày.
Việc duy trì lối sống lành mạnh, giữ vệ sinh cá nhân và khám sức khỏe khi có dấu hiệu bất thường là cách quan trọng để bảo vệ sức khỏe cho bản thân cũng như cộng đồng.
Phòng Khám Đa Khoa Quốc Tế TIMEC với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống trang thiết bị hiện đại sẵn sàng hỗ trợ thăm khám, tư vấn và xây dựng giải pháp chăm sóc sức khỏe phù hợp cho từng khách hàng.
Quý khách vui lòng liên hệ Hotline: 0879 115 115 để được hỗ trợ nhanh chóng.
