1. Giới thiệu về sốt xuất huyết
Sốt xuất huyết (SXH) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền từ người sang người qua muỗi vằn Aedes aegypti. Đây là một trong những căn bệnh phổ biến tại các quốc gia nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Mỗi năm, vào mùa mưa – thời điểm thuận lợi cho muỗi sinh sôi – số ca mắc SXH thường tăng đột biến, gây quá tải cho các cơ sở y tế và đe dọa đến tính mạng của nhiều người, đặc biệt là trẻ em.
Dù không phải là căn bệnh mới, nhưng SXH vẫn luôn là nỗi lo của nhiều gia đình. Điều đáng nói là nếu được phát hiện và điều trị đúng cách, người bệnh SXH hoàn toàn có thể phục hồi. Tuy nhiên, nếu chủ quan hoặc xử lý sai cách, SXH có thể dẫn đến biến chứng nặng, thậm chí tử vong.
2. Tác nhân và con đường lây truyền
Virus Dengue là thủ phạm gây bệnh sốt xuất huyết. Virus này có 4 tuýp huyết thanh khác nhau (DENV-1, DENV-2, DENV-3, DENV-4). Điều đó có nghĩa là, một người có thể mắc SXH đến 4 lần trong đời, mỗi lần do một chủng virus khác nhau gây ra. Lần nhiễm sau thường nặng hơn lần trước do cơ chế miễn dịch chéo.
Con đường lây truyền duy nhất là qua vết đốt của muỗi vằn cái (Aedes aegypti) đã mang virus. Loài muỗi này thường hoạt động vào ban ngày, mạnh nhất vào sáng sớm và chiều tối. Khi muỗi đốt người bệnh SXH, virus Dengue sẽ phát triển trong cơ thể muỗi khoảng 8–10 ngày, sau đó lây cho người khỏe mạnh qua những lần đốt tiếp theo.
Điều quan trọng là SXH không lây qua tiếp xúc thông thường, không lây qua đường ăn uống hay đường hô hấp. Vì vậy, phòng bệnh chủ yếu tập trung vào việc diệt muỗi, diệt lăng quăng và phòng tránh muỗi đốt.
3. Triệu chứng thường gặp của sốt xuất huyết
SXH thường diễn tiến qua 3 giai đoạn rõ rệt:
🔥 Giai đoạn 1: Sốt cao đột ngột (1–3 ngày đầu)
- Sốt cao liên tục, có thể trên 39–40°C, không đáp ứng thuốc hạ sốt thông thường.
- Nhức đầu, đặc biệt là vùng trán sau hốc mắt.
- Mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn.
- Đau cơ, đau khớp, đau bụng.
- Có thể xuất hiện các nốt xuất huyết nhỏ dưới da, chấm đỏ không mất đi khi ấn.
⚠️ Giai đoạn 2: Nguy hiểm (ngày 4–6)
- Sốt có thể giảm, nhưng đây lại là giai đoạn nguy hiểm nhất.
- Người bệnh có thể biểu hiện thoát huyết tương (tụt huyết áp, đau bụng dữ dội, nôn ói nhiều, bứt rứt).
- Chảy máu: chảy máu cam, chảy máu chân răng, tiểu ra máu, kinh nguyệt kéo dài.
- Có thể dẫn đến sốc SXH – một biến chứng cực kỳ nguy hiểm nếu không xử lý kịp thời.
✅ Giai đoạn 3: Hồi phục (ngày 7 trở đi)
- Người bệnh bắt đầu hết sốt, ăn uống khá hơn, tiểu nhiều.
- Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi sát vì vẫn có nguy cơ biến chứng muộn như tổn thương gan, tim, não,…
4. Biến chứng nguy hiểm của sốt xuất huyết
Một số biến chứng nặng có thể xảy ra nếu SXH không được phát hiện và điều trị đúng cách:
- Sốc SXH (Dengue Shock Syndrome): tụt huyết áp đột ngột, có thể gây tử vong trong vài giờ nếu không cấp cứu kịp thời.
- Chảy máu nặng: xuất huyết nội, xuất huyết tiêu hóa,…
- Tổn thương gan: men gan tăng cao, vàng da, nguy cơ suy gan.
- Biến chứng thần kinh: co giật, hôn mê (hiếm gặp).
- Tổn thương thận, tim,… do mất nước kéo dài hoặc do thoát huyết tương nghiêm trọng.
Đặc biệt, SXH ở trẻ nhỏ, người già, người có bệnh nền thường nặng hơn và dễ biến chứng.
5. Điều trị sốt xuất huyết như thế nào?
Hiện nay, SXH chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ triệu chứng, ngăn ngừa biến chứng và theo dõi sát dấu hiệu cảnh báo. Tùy mức độ bệnh mà người bệnh có thể điều trị ngoại trú (tại nhà) hoặc nội trú (nhập viện).
Nguyên tắc điều trị tại nhà:
- Hạ sốt đúng cách bằng Paracetamol (tuyệt đối không dùng aspirin hoặc ibuprofen vì dễ gây chảy máu).
- Bù nước liên tục bằng oresol, nước dừa, nước trái cây, súp loãng,…
- Theo dõi sát dấu hiệu cảnh báo (đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu, bứt rứt,…).
- Nghỉ ngơi tuyệt đối, tránh vận động mạnh.
- Tái khám định kỳ theo hẹn của bác sĩ hoặc khi có dấu hiệu bất thường.
Cần nhập viện khi:
- Có dấu hiệu sốc (mệt nhiều, lạnh tay chân, tiểu ít, mạch nhanh, huyết áp thấp).
- Chảy máu không kiểm soát.
- Sốt kéo dài >3 ngày không giảm.
- Trẻ em <5 tuổi, người lớn tuổi hoặc người có bệnh lý mạn tính (tim, gan, thận,…).
6. Phòng ngừa sốt xuất huyết: Việc của tất cả mọi người
Phòng bệnh SXH không chỉ là việc của ngành y tế, mà là trách nhiệm của mỗi gia đình và cộng đồng. Dưới đây là các biện pháp đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả:
Diệt lăng quăng – diệt muỗi:
- Thường xuyên vệ sinh các vật dụng chứa nước: lu, chậu, bình hoa, khay nước tủ lạnh,…
- Thả cá bảy màu vào bể nước để ăn lăng quăng.
- Đậy kín các dụng cụ chứa nước.
- Dọn sạch vỏ dừa, lon bia, chai nhựa, lốp xe cũ,… – nơi muỗi dễ đẻ trứng.
Chống muỗi đốt:
- Mặc quần áo dài tay, đặc biệt là buổi sáng và chiều tối.
- Ngủ mùng kể cả ban ngày.
- Dùng kem chống muỗi, nhang muỗi, vợt điện,…
- Phun thuốc diệt muỗi định kỳ ở khu dân cư có dịch.
Tuyên truyền cộng đồng:
- Tham gia “Ngày Chủ nhật Xanh”, dọn vệ sinh khu phố.
- Phối hợp với y tế địa phương trong công tác giám sát dịch.
- Nếu trong nhà có người bị SXH, cần thông báo cho y tế và phối hợp xử lý ổ dịch.
7. Vai trò của vắc xin trong phòng ngừa SXH
Tính đến nay, đã có vắc xin phòng sốt xuất huyết được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cấp phép sử dụng tại một số nước, trong đó có vắc xin Dengvaxia. Tuy nhiên, vắc xin này có hiệu quả tốt nhất ở người từng nhiễm Dengue trước đó, và không được khuyến cáo sử dụng đại trà cho trẻ nhỏ.
Việc tiêm chủng cần tham khảo ý kiến của bác sĩ, không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng bệnh truyền thống.
Sốt xuất huyết là một căn bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng tránh nếu mỗi người dân chủ động thực hiện các biện pháp đơn giản: diệt lăng quăng, chống muỗi đốt và theo dõi sức khỏe chặt chẽ khi có dấu hiệu bệnh.
Bác sĩ chuyên khoa của TIMEC đang thăm khám
👉 Nếu bạn hoặc người thân có biểu hiện nghi ngờ, hãy đến ngay Phòng khám đa khoa TIMEC để được tư vấn, xét nghiệm và chăm sóc y tế kịp thời.
Đừng chủ quan – vì sức khỏe là tài sản quý nhất!
