1. Hiện tượng bị sốt mà vẫn cảm thấy lạnh – có đáng lo không?
Cảm giác vừa nóng vừa lạnh, người run rẩy, nổi da gà dù thân nhiệt lại tăng cao là điều mà rất nhiều người từng trải qua khi bị sốt. Trên thực tế, hiện tượng “bị sốt mà cảm thấy lạnh” là phản ứng hoàn toàn tự nhiên của cơ thể khi hệ miễn dịch đang cố gắng chống lại tác nhân gây bệnh. Khi cơ thể phát hiện virus hoặc vi khuẩn xâm nhập, vùng dưới đồi – trung tâm điều hòa nhiệt độ của não – sẽ đặt lại “mức nhiệt lý tưởng” lên cao hơn để giúp tiêu diệt mầm bệnh. Lúc này, dù nhiệt độ bên trong cơ thể đang tăng, bạn vẫn cảm thấy rét run vì não cho rằng cơ thể đang “chưa đủ ấm” so với ngưỡng mới này.
Hiểu một cách đơn giản, cảm giác lạnh khi sốt không phải là do cơ thể mất nhiệt, mà là do cơ thể đang tăng nhiệt một cách chủ động để tạo ra môi trường “không thuận lợi” cho vi khuẩn, virus. Tuy nhiên, nếu tình trạng lạnh run kéo dài hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường khác như mệt mỏi cực độ, khó thở, lẫn, tụt huyết áp, đây có thể là biểu hiện cảnh báo những bệnh lý nguy hiểm cần được thăm khám ngay.
2. Cơ chế sinh lý khiến người bệnh bị sốt mà vẫn cảm thấy lạnh
Để hiểu rõ hơn hiện tượng này, cần biết rằng nhiệt độ cơ thể được điều khiển bởi vùng dưới đồi – bộ phận giống như “bộ điều nhiệt” tự nhiên. Khi cơ thể bị tấn công bởi vi khuẩn hay virus, hệ miễn dịch sẽ sản sinh ra các chất trung gian như interleukin-1, interleukin-6 và prostaglandin E2. Các chất này kích thích vùng dưới đồi nâng mức nhiệt đích của cơ thể lên cao hơn, khiến bạn bắt đầu cảm thấy lạnh dù thực tế thân nhiệt đang tăng.
Phản ứng này khiến các mạch máu ngoại vi co lại để giảm thất thoát nhiệt ra ngoài, đồng thời kích hoạt các cơ run nhẹ nhằm sinh nhiệt. Chính quá trình đó khiến người bệnh vừa sốt vừa rét run, nổi da gà, cảm thấy rùng mình. Khi cơ thể đạt đến mức nhiệt “mục tiêu” mới, cảm giác lạnh sẽ biến mất và người bệnh bắt đầu thấy nóng, đổ mồ hôi. Sau khi tác nhân gây bệnh bị tiêu diệt, vùng dưới đồi hạ mức nhiệt trở lại bình thường, mạch máu giãn ra và nhiệt độ cơ thể giảm dần.
3.1. Nhiễm virus – nguyên nhân phổ biến nhất gây sốt kèm lạnh
Phần lớn các cơn sốt kèm cảm giác lạnh run đều bắt nguồn từ nhiễm virus. Khi virus xâm nhập, cơ thể phản ứng bằng phản xạ sốt để ức chế sự nhân lên của chúng. Các loại virus thường gặp gồm:
Virus cúm (Influenza virus): Người bệnh thường khởi phát đột ngột với sốt cao 38–40°C, kèm rét run, đau nhức toàn thân, đau đầu, ho khan và mệt mỏi. Cảm giác lạnh run thường xuất hiện trong giai đoạn đầu, trước khi nhiệt độ tăng cao.
Virus đường hô hấp (như Rhinovirus, RSV, Adenovirus, SARS-CoV-2): Gây cảm lạnh, viêm họng, viêm phế quản hoặc COVID-19. Ngoài sốt và rét run, người bệnh có thể kèm nghẹt mũi, đau rát họng, ho hoặc mất khứu giác.
Virus tiêu hóa (Rotavirus, Norovirus): Thường gây sốt kèm buồn nôn, nôn và tiêu chảy, khiến người bệnh mất nước, rét run và mệt lả.
Trong hầu hết các trường hợp nhiễm virus thông thường, triệu chứng sẽ giảm sau 3–5 ngày nếu người bệnh nghỉ ngơi, uống nhiều nước và hạ sốt đúng cách. Tuy nhiên, với virus cúm nặng hoặc COVID-19, sốt lạnh run có thể kéo dài, thậm chí kèm khó thở hoặc đau ngực, cần theo dõi sát.
3.2. Nhiễm khuẩn – khi cơ thể phản ứng mạnh với vi khuẩn
Khác với virus, nhiễm khuẩn thường khiến cơn sốt kéo dài hơn và cảm giác lạnh run dữ dội hơn do vi khuẩn sinh độc tố gây phản ứng viêm mạnh. Các bệnh lý thường gặp gồm:
Viêm họng, viêm amidan do vi khuẩn Streptococcus: Bệnh nhân thường sốt cao, rét run, đau rát họng, khó nuốt và sưng hạch cổ.
Viêm phổi hoặc viêm phế quản: Gây sốt cao, rét run, ho khạc đờm, đau ngực và khó thở. Ở người cao tuổi, đôi khi chỉ biểu hiện mơ hồ như mệt mỏi, lạnh người, không rõ ho.
Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI): Thường gặp ở phụ nữ, biểu hiện sốt lạnh, tiểu buốt, tiểu rắt, đau vùng lưng hoặc bụng dưới.
Viêm ruột thừa, viêm túi mật hoặc nhiễm trùng tiêu hóa: Có thể gây sốt cao rét run kèm đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy hoặc vàng da.
Khi vi khuẩn xâm nhập sâu vào máu, tình trạng nhiễm trùng huyết (sepsis) có thể xảy ra – đây là nguyên nhân cực kỳ nguy hiểm. Người bệnh thường sốt cao, rét run mạnh, mạch nhanh, huyết áp tụt, ý thức lơ mơ hoặc khó thở. Nếu không cấp cứu kịp thời, có thể dẫn đến sốc nhiễm trùng, gây tổn thương đa cơ quan và đe dọa tính mạng.
3.3. Sốt rét – nguyên nhân điển hình của sốt kèm rét run theo chu kỳ
Sốt rét (Malaria) do ký sinh trùng Plasmodium gây ra là một trong những nguyên nhân kinh điển của cơn sốt kèm rét run dữ dội. Bệnh lây truyền qua muỗi Anopheles. Sau khi ký sinh trùng xâm nhập, chúng phá hủy hồng cầu theo từng đợt, dẫn đến chu kỳ điển hình: rét run – sốt cao – đổ mồ hôi nhiều – trở lại bình thường.
Mỗi đợt có thể kéo dài 6–10 giờ và lặp lại sau 24–72 giờ tùy loại ký sinh trùng. Người bệnh thường có da tái, môi tím, mệt kiệt sức, đau đầu và buồn nôn. Sốt rét nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm có thể dẫn đến sốt rét ác tính, gây rối loạn ý thức, co giật và suy đa tạng.
Ở Việt Nam, sốt rét hiện ít gặp ở đô thị nhưng vẫn xuất hiện ở vùng núi, khu vực có rừng hoặc người đi công tác, du lịch ở vùng lưu hành dịch. Vì vậy, khi có triệu chứng rét run từng cơn sau khi đi rừng hoặc trở về từ khu vực có muỗi Anopheles, người bệnh nên đi xét nghiệm lam máu ngay.
3.4. Nhiễm trùng huyết – biến chứng nặng của mọi loại nhiễm trùng
Một trong những nguyên nhân nghiêm trọng nhất khiến người bệnh vừa sốt cao vừa rét run là nhiễm trùng huyết. Đây là tình trạng vi khuẩn, virus hoặc nấm đã xâm nhập vào máu và lan tỏa khắp cơ thể, khiến hệ miễn dịch phản ứng quá mức.
Người bệnh có thể bắt đầu với sốt nhẹ nhưng nhanh chóng chuyển sang rét run dữ dội, da tái, mạch nhanh, huyết áp giảm, thở gấp, lú lẫn hoặc hôn mê. Nhiễm trùng huyết là cấp cứu nội khoa, cần nhập viện ngay để truyền kháng sinh, bù dịch và theo dõi huyết động. Nếu chậm trễ, nguy cơ tử vong rất cao.
3.5. Phản ứng sau tiêm vaccine hoặc sau dùng thuốc
Một số người có thể bị sốt và cảm giác lạnh run sau tiêm vaccine, đặc biệt là vaccine cúm, COVID-19, viêm gan B hoặc HPV. Nguyên nhân là do hệ miễn dịch đang được kích hoạt để tạo kháng thể, gây phản ứng tương tự như khi cơ thể chống lại virus thực sự. Cảm giác lạnh run thường chỉ kéo dài 1–2 ngày, không nguy hiểm và có thể giảm nhanh khi nghỉ ngơi, uống nước ấm, hạ sốt nếu cần.
Tuy nhiên, nếu người bệnh bị rét run dữ dội, khó thở, phát ban, sưng môi, đau ngực hoặc chóng mặt sau tiêm, đó có thể là phản ứng dị ứng hoặc sốc phản vệ, cần được cấp cứu ngay.
Ngoài ra, một số loại thuốc cũng có thể gây phản ứng giống sốt lạnh như kháng sinh beta-lactam, thuốc hóa trị, hoặc thuốc điều hòa miễn dịch. Các phản ứng này thường do giải phóng chất trung gian viêm trong quá trình cơ thể phản ứng với thuốc.
3.6. Rối loạn miễn dịch và bệnh lý tự miễn
Một số bệnh tự miễn như lupus ban đỏ hệ thống (SLE), viêm khớp dạng thấp, viêm mạch máu, hoặc viêm tuyến giáp Hashimoto có thể gây sốt và rét run nhẹ kéo dài. Trong những bệnh này, hệ miễn dịch nhầm lẫn và tấn công chính mô của cơ thể, gây viêm toàn thân. Cảm giác lạnh trong giai đoạn sốt phản ánh sự gia tăng cytokine và phản ứng viêm hệ thống.
Các bệnh nhân này thường có thêm các triệu chứng khác như đau khớp, phát ban, mệt mỏi, rụng tóc hoặc sút cân không rõ nguyên nhân. Việc thăm khám chuyên khoa miễn dịch là cần thiết để xác định chẩn đoán và điều chỉnh thuốc điều trị.
3.7. Rối loạn nội tiết và các bệnh mạn tính
Những rối loạn hormone, đặc biệt là ở tuyến giáp và tuyến thượng thận, đôi khi cũng gây cảm giác lạnh bất thường, thậm chí khi không sốt. Người bị suy giáp thường dễ lạnh, mệt mỏi, nhịp tim chậm, da khô; trong khi người cường giáp có thể xen kẽ cơn nóng và lạnh thất thường.
Ở bệnh nhân đái tháo đường, bệnh thận mạn, bệnh gan hoặc người đang hóa trị ung thư, hệ miễn dịch suy yếu khiến cơ thể dễ bị nhiễm trùng và phản ứng sốt lạnh thường mạnh hơn người bình thường.
3.8. Các yếu tố môi trường và thói quen sinh hoạt
Đôi khi, cảm giác “sốt mà lạnh” không hoàn toàn do bệnh lý mà do sự mất cân bằng điều hòa thân nhiệt. Việc ngồi lâu trong phòng lạnh, thay đổi nhiệt độ đột ngột, tắm nước lạnh khi đang ốm hoặc cơ thể mất nước đều có thể khiến người bệnh cảm thấy rét run dù nhiệt độ cơ thể đang tăng.
Căng thẳng kéo dài, thiếu ngủ, dinh dưỡng kém cũng làm giảm sức đề kháng, khiến cơ thể phản ứng mạnh hơn với các yếu tố nhiễm trùng nhẹ, dẫn đến cảm giác lạnh run rõ rệt khi sốt.
Tóm lại, có rất nhiều lý do khiến một người vừa sốt vừa cảm thấy lạnh, từ cảm cúm thông thường đến các bệnh lý nặng như nhiễm trùng huyết hoặc sốt rét. Điều quan trọng là phải nhận biết bối cảnh, triệu chứng đi kèm (đau họng, ho, đau bụng, tiểu buốt, phát ban, khó thở…) để xác định hướng xử trí phù hợp. Nếu cơn rét run kéo dài, dữ dội, hoặc kèm dấu hiệu bất thường, người bệnh nên đi khám sớm thay vì tự điều trị tại nhà.
4. Dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám ngay
Không phải mọi cơn sốt lạnh run đều nguy hiểm, nhưng nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu sau, bạn cần đến bệnh viện ngay:
- Sốt ≥ 39,5°C kéo dài hơn 48 giờ, không đáp ứng paracetamol.
- Lạnh run dữ dội, da tái, môi tím, vã mồ hôi lạnh.
- Khó thở, tim đập nhanh, đau ngực hoặc tụt huyết áp.
- Lơ mơ, ngủ gà, co giật, rối loạn ý thức.
- Tiểu ít, nước tiểu sậm, vàng da, phát ban toàn thân.
Đây có thể là biểu hiện của nhiễm trùng huyết, viêm phổi nặng, sốt rét ác tính hoặc rối loạn chuyển hóa cấp.
5. Cách xử lý đúng cách khi bị sốt mà cảm thấy lạnh
5.1. Giữ ấm vừa phải
Trong giai đoạn rét run, nên mặc quần áo thông thoáng để tránh mất nhiệt. Tuyệt đối không ủ quá kín hoặc chườm nóng, vì có thể làm thân nhiệt tăng nhanh dẫn đến sốc nhiệt.
5.2. Nghỉ ngơi và theo dõi thân nhiệt
- Đo nhiệt độ 3–4 giờ/lần.
- Ghi nhận nhiệt độ cao nhất trong ngày.
- Nếu vượt 39°C hoặc rét run dữ dội, cần dùng thuốc hạ sốt và theo dõi sát.
5.3. Hạ sốt đúng cách
- Thuốc: Paracetamol 10–15 mg/kg/lần, mỗi 4–6 giờ nếu còn sốt.
- Chườm ấm: Dùng khăn ấm lau trán, cổ, nách, bẹn.
- Không dùng đá lạnh hoặc nước lạnh.
- Không phối hợp nhiều thuốc hạ sốt trừ khi có chỉ định bác sĩ.
5.4. Uống đủ nước và điện giải
Mỗi cơn sốt làm mất nước qua mồ hôi và hơi thở. Nên bổ sung:
- Nước lọc, nước oresol, nước trái cây loãng.
- Tránh cà phê, rượu, nước ngọt có gas.
5.5. Chế độ dinh dưỡng
Người sốt nên ăn thức ăn mềm, dễ tiêu, ưu tiên cháo, súp, canh rau, thịt nạc, cá, trứng. Tránh thức ăn nhiều dầu mỡ hoặc cay nóng.
6. Cách phòng ngừa hiện tượng sốt kèm lạnh
Để hạn chế tình trạng bị sốt kèm cảm giác ớn lạnh, việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe hằng ngày đóng vai trò rất quan trọng. Một cơ thể khỏe mạnh, hệ miễn dịch tốt sẽ giúp bạn dễ dàng chống lại sự tấn công của virus, vi khuẩn gây bệnh. Dưới đây là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả, giúp bạn phòng ngừa sốt kèm lạnh và duy trì nền tảng sức khỏe ổn định lâu dài.
- Tiêm phòng đầy đủ (cúm, COVID-19, viêm phổi, thương hàn, sốt rét nếu vùng dịch tễ).
- Rửa tay thường xuyên, tránh chạm tay vào mắt, mũi, miệng.
- Ăn chín, uống sôi, đảm bảo vệ sinh thực phẩm.
- Giữ ấm cơ thể khi trời lạnh, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột.
- Tăng cường sức đề kháng: tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, ăn nhiều rau xanh, hoa quả.
- Khám sức khỏe định kỳ 6–12 tháng/lần, nhất là với người có bệnh mạn tính (tiểu đường, tim mạch, suy giảm miễn dịch).
Kết luận
Cảm giác bị sốt mà vẫn thấy lạnh không chỉ là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi chống lại tác nhân gây bệnh, mà đôi khi còn là dấu hiệu cảnh báo những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn. Việc theo dõi sát sao các triệu chứng đi kèm, chăm sóc đúng cách và chủ động phòng bệnh sẽ giúp bạn nhanh chóng hồi phục và ngăn ngừa biến chứng.
Nếu cơn sốt kéo dài trên 2 ngày, kèm run lạnh dữ dội, mệt lả, khó thở hoặc lẫn lộn, bạn nên đến cơ sở y tế uy tín để được thăm khám và điều trị kịp thời. Đừng tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì điều này có thể khiến tình trạng nặng hơn.
Hãy lắng nghe cơ thể mình, duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất và kiểm tra sức khỏe định kỳ – đó chính là chìa khóa để bảo vệ bạn và gia đình khỏi những cơn sốt kèm lạnh khó chịu, đặc biệt trong thời điểm giao mùa hoặc khi dịch bệnh bùng phát.
